Szałwia lekarska - uprawa, zastosowanie, właściwości lecznicze

Szałwia lekarska jest znaną od dawna rośliną zielarską o cennych właściwościach leczniczych. Cenione są także jej walory kulinarne i wspaniały aromat, jaki nadaje potrawom. Ogrodnikom zaś przydaje się do odstraszania szkodników oraz jako dobry sąsiad dla niektórych warzyw. Dlatego warto mieć szałwię w swoim ogrodzie. Zobacz jak wygląda uprawa szałwii oraz jak ją stosować w kuchni, medycynie i ochronie roślin przed szkodnikami.

szałwia lekarska
Szałwia lekarska - Salvia officinalis

Szałwia lekarska (Salvia officinalis) należy do rodziny roślin jasnotowatych (Lamiaceae). Jej nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa salvare, które jest tłumaczone jako ratować, zbawiać lub leczyć. Już w czasach starożytnych ceniono właściwości lecznicze szałwii. W średniowieczu stanowiła ono podstawowe zioło w klasztornych herbariach. Naturalnym miejscem jej występowania jest region Morza Śródziemnego. Obecnie jednak szałwia lekarska jest uprawiana w wielu krajach świata. Jest to roślina dorastająca do ok. 70 cm wysokości. Jest półkrzewem, a jej łodygi od dołu mogą drewnieć. Liście są szarozielone, w maju zaczynają pojawiać się fioletowe kwiaty. Cała roślina jest lekko owłosiona.

zioła w domu - uprawa ziół w doniczkachZioła w domu - uprawa w doniczkach, jak sadzić, kiedy siać
Zioła w domu, uprawiane w doniczkach, to doskonały sposób aby świeże zioła mieć zawsze pod ręką. Szczególnie jeśli doniczki z ziołami ustawimy na parapecie w kuchni. Wówczas w każdej chwili można je dodać do potraw i cieszyć się ich smakiem i aromatem. Zobacz jak uprawiać zioła w domu, kiedy siać i sadzić zioła w doniczkach oraz które gatunki ziół są najlepsze do uprawy w doniczkach. Więcej...

Uprawa szałwii lekarskiej

Stanowisko uprawy, gleba
Chcąc uprawiać szałwię lekarską należy wiedzieć, że jest to typowa roślina regionu śródziemnomorskiego, wymagająca dużo słońca i ciepła. Dlatego preferuje słoneczne i osłonięte stanowiska, najlepsza dla niej jest ekspozycja południowo-zachodnia. Podłoże do uprawy szałwii lekarskiej powinno średnio żyzne i przepuszczalne, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego. Szałwia nie toleruje gleb ciężkich i zalewowych.

Wysiew nasion, sadzonkowanie
Nasiona szałwii siejemy w marcu do inspektu lub skrzynek na głębokość 0,5 cm. W kwietniu nasiona można wysiać na rozsadnik na głębokość 1 cm. Na miejsce stałe siewki przesadza się gdy wytworzą po 3 liście. Latem z roślin można też pobierać sadzonki półzdrewniałe.

sadzonki półzdrewniałeSadzonki półzdrewniałe - jak pobierać, ukorzeniać i sadzić
W okresie od lipca do początku września możemy pobierać z drzew i krzewów sadzonki półzdrewniałe. Sadzonki takie ukorzeniają się nieco trudniej niż sadzonki niezdrewniałe, ale za to są bardziej wytrzymałe. Jest to doskonała metoda rozmnażania zimozielonych krzewów liściastych, a także jaśminowca i krzewuszki. Zobacz jak pobierać, ukorzeniać i sadzić sadzonki półzdrewniałe. Więcej...

Nawożenie szałwii
Do nawożenia szałwii wystarczy stosować w niewielkich ilościach kompost, który pod rośliny podsypujemy wiosną. Jeżeli nie mamy własnego kompostu, mona stosować sprzedawany w sklepach biohumus. Poprawę wzrostu szałwii lekarskiej może przynieść nawożenie mineralnymi nawozami azotowymi, trzeba jednak pamiętać, że jeśli przesadzimy z nawozem, szałwia będzie zbyt wybujała i mało aromatyczna, a w efekcie tego stanie się bardziej podatna na mszyce (aromat szałwii odstrasza te szkodniki). Poza tym w przypadku uprawy ziół przeznaczonych do spożycia, lepiej jest stosować wyłącznie nawozy naturalne, takie jak wspomniany kompost czy biohumus.

Nawozy organiczne - rodzaje, zastosowanie
Nawozy organiczne, czyli nawozy naturalne uzyskane z substancji organicznej, powinny stanowić podstawę nawożenia w ogrodach przydomowych i działkowych. Najpopularniejszymi tego typu nawozami są kompost oraz obornik, jednak w sklepach pojawia się coraz większy wybór nawozów organicznych. Jakie są wady i zalety tych nawozów, które z nich warto wybrać i jak stosować nawozy organiczne? Więcej...

Zbiór i przechowywanie szałwii
Szałwię lekarską można zbierać 2-3 razy w sezonie, rozpoczynając tuż przed kwitnieniem, gdy w roślinie jest największe stężenie olejków eterycznych. Zachęcam też do zbierania ziela szałwii wczesnym rankiem, gdyż ta pora dnia również sprzyja wyższemu stężeniu olejków eterycznych. Podobnie, jak w przypadku innych ziół, zbiór szałwii lekarskiej przeprowadza się w dzień słoneczny, przy ładnej pogodzie. Zebrane ziele suszy się w całości i tak też przechowuje. Rozdrobnić najlepiej dopiero tuż przed użyciem.

zbiór i przechowywanie ziółZbiór i przechowywanie ziół
Lato to znakomity czas na uzupełnienie zapasów zielarskich w naszych apteczkach i spiżarniach. Dzięki ciepłej i słonecznej pogodzie, właśnie teraz wiele ziół osiąga najsilniejszy aromat, związany z obecnością w liściach, łodygach, nasionach lub korzeniach ogromnej ilości związków organicznych, a także olejków aromatycznych. Zobacz jak przeprowadzić zbiór ziół oraz jak suszyć i przechowywać zebrane zioła aby zachować jak najwięcej ich aromatu. Więcej...

Zimowanie szałwii
Szałwia lekarska jest rośliną wieloletnią ale wrażliwą na mróz. Może zimować w ogrodzie, o ile ją odpowiednio zabezpieczymy. Przed nadejściem zimy szałwię należy okryć aby uchronić przed przemarznięciem przede wszystkim jej bryłę korzeniową. Można zastosować warstwę ściółki lub gałązek. Wczesną wiosną okrycie zdejmujemy i roślinę silnie przycinamy (najlepiej zrobić to już w marcu, przycinając wszystkie pędy na wysokości 8-10 cm). W ten sposób usuwa się przemarznięte pędy oraz pobudza szałwię do rozkrzewiania.

ochrona roślin przed zimą, mrozem i wiatremOchrona roślin przed zimą, mrozem i wiatrem
Gdy nastają chłodniejsze dni i jesień zbliża się ku końcowi szczególnego znaczenia nabiera ochrona roślin ogrodowych przed zimą, mrozem i wiatrem. Zwłaszcza gdy uprawiamy rośliny wrażliwe na niskie temperatury. Niektóre rośliny uprawiane w pojemnikach będą wymagały ukrycia ich na okres zimy do zamkniętych pomieszczeń. Roślin sadzonych w gruncie nie możemy jednak przenieść. Jak zatem chronić je przed zimą, mrozem i mroźnym wiatrem. Więcej...

Zastosowanie szałwii lekarskiej

Właściwości lecznicze szałwii
Szałwia lekarska ma działanie grzybo- i bakteriobójcze. Napar z szałwii jest stosowany do płukania gardła i jamy ustnej, pomaga przy bólach zębów i dziąseł. Picie herbaty z szałwii lekarskiej sprzyja poprawie trawienia oraz zapobiega nadmiernemu poceniu się. Właściwości lecznicze szałwii wykorzystuje się też w aromaterapii, gdzie zastosowanie znajduje olejek z szałwii. Może być dodawany do oleju bazowego do masażu, do kąpieli lub inhalacji. W ten sposób wspomaga leczenie chorób reumatycznych, bólów mięśniowych i infekcji bakteryjnych. Kąpiele szałwiowe są stosowane także w leczeniu chorób skórnych.

Należy jednak pamiętać aby szałwii nie stosować zbyt długo i zbyt dużych ilościach. Olejek z szałwii zawiera w swoim składzie tujon, który nadużywany może uszkodzić układ nerwowy i uzależnić.

Zastosowanie szałwii w kuchni
Jednak szałwia lekarska to nie tylko roślina lecznicza ale także przyprawowa. Szczególnie popularna jest w kuchni włoskiej. Jak już wcześniej wspominano szałwia lekarska ułatwia trawienie, toteż jest idealnym dodatkiem do tłustych mięs oraz ryb, np. potraw z węgorza. Świeże liście szałwii mogą być aromatycznym dodatkiem do sałatek i surówek. Bardzo prostym w przygotowaniu daniem jest makaron z masłem i szałwią.

Zastosowanie szałwii w ochronie roślin
Zapachu szałwii nie lubią ślimaki i mszyce. Szałwia uprawiana na grządkach z kapustą odstrasza bielinka kapustnika. Szałwię lekarską warto też sadzić w towarzystwie fasoli, kopru włoskiego, marchwi i rozmarynu. Podlewanie roślin rozcieńczonym wyciągiem z szałwii odstrasza rolnice.

Katarzyna Matuszak

Przeczytaj również:

Dobre sąsiedztwo roślin i warzywDobre sąsiedztwo roślin i warzyw
Dobre sąsiedztwo roślin i warzyw ma bardzo pozytywny wpływ na ich wzrost i uprawę. Obecnie bardzo modne jest ekologiczne ogrodnictwo, w którym dobór odpowiedniego sąsiedztwa roślin jest szczególnie istotny. Warto dowiedzieć się więcej o tym, które rośliny oddziałują na siebie pozytywnie, a które przeszkadzają sobie. Wszystko to ma ogromne znaczenie jeżeli chce się mieć piękny i zdrowy ogród. Więcej...

bazyliaBazylia pospolita - uprawa i zastosowanie
Bazylia pospolita to jedno z najpowszechniej używanych ziół o bardzo aromatycznych liściach. Roślina jest dość łatwa w uprawie i doskonale nadaje się nie tylko do ogrodu ale też i do uprawy doniczkowej w mieszkaniu. Mając bazylię pod ręką w kuchni będziemy ją wykorzystywać jako dodatek do potraw i sosów, do sałatek, ryb oraz mięs, szczególnie tych grillowanych. Oto jak pielęgnować bazylię aby jak najdłużej zrywać jej aromatyczne listki. Więcej...

bazyliaOregano - uprawa i zastosowanie
Oregano, inaczej lebiodka pospolita, to powszechnie używane zioło o bardzo aromatycznych liściach. Są orzeźwiające i korzenne w smaku. Świeże lub suszone mogą być używane jako przyprawa do sosów, zup i potraw mięsnych. Oregano to obowiązkowy dodatek do pizzy i klasycznego włoskiego spagetti! A jak smakuje oregano z własnego ogrodu i czy można je sadzić w domu do doniczek? Oto jak uprawiać oregano aby jego świeże liście mieć zawsze pod ręką! Więcej...

Opracowano na podstawie: Hans-Joachim Kraus, Barbara Schroder, Zioła i Sałaty w ogrodzie i na balkonie, Klub Dla Ciebie, Warszawa 2009, s. 46-47. Fot. archiwum własne.