Ogród piękny w zimie
 Jasnożółte kwiaty pojawiające się już od grudnia na ośnieżonych pędach zimokwiatu wczesnego mogą zadziwić niejednego przechodnia. Wiosna w środku zimy?  Niezwykle atrakcyjny wygląd mają poskręcane pędy wierzby mandżurskiej. Po opadnięciu liści te zawijasy widać w pełnej krasie.  Do najbardziej znanych i lubianych roślin o barwnych pędach należą derenie, a w szczególności dereń biały. Przez całą zimę możemy podziwiać jego intensywnie czerwone pędy.  Trzmielina oskrzydlona swoją nazwę zawdzięcza biegnącym wzdłuż pędów nieregularnym 4-korkowym listwom. Po opadnięciu liści te niesamowite listewki na pędach widać bardzo wyraźnie.  Berberys Thunberga jest stosunkowo łatwy w uprawie. Zimą jego pędy zdobią czerwone owoce.  Mahonia pospolita to zimozielony krzew o ząbkowanych, błyszczących liściach. Wiosną możemy podziwiać jej wspaniałe zółte kwiaty.  Natomiast w okresie jesienno-zimowym pędy mahonii zdobią owoce - niebieskie kuleczki.  Jesienią na pędach Kalikarpy pojawiają się drobne, podobne do pereł owoce, zebrane w grona. Pozostają na krzewie jeszcze długo po opadnięciu liści, często przez całą zimę.  Już w grudniu zakwita ciemiernik biały, nie bez przyczyny zwany także Różą Bożego Narodzenia.  Jak urządzić ogród aby zachwycał swym urokiem również zimą? Jakie rośliny w tym właśnie okresie prezentują się szczególnie ciekawie? Więcej potrzebnych informacji znajdziesz w książce "Ogród zimą". Więcej... |
Zima to okres, w którym w naszych ogrodach jest raczej szaro i smutno. Ale czy musi tak być? Oczywiście, że nie. Jeżeli chcemy aby ogród był piękny także zimą, najbardziej oczywistym wydaje się wybór roślin zimozielonych, w tym przede wszystkim drzew i krzewów iglastych o różnej barwie igieł i rozmaitym pokroju. Te wyższe mogą pełnić rodzaj ogrodowej choinki, ale nie mniej atrakcyjne w tym okresie są też niższe krzewy, jak np. sosna górska czy karłowe odmiany jałowca sabińskiego lub chińskiego.
Roślin, które mogą nas zaskoczyć swoim urokiem właśnie zimą, jest jednak znacznie więcej. Dziś przedstawiam kilka takich zimowych osobliwości. Są to rośliny niezłomnie kwitnące w zimowym okresie, drzewa i krzewy o barwnych pędach (co widać po opadnięciu liści jesienią) oraz jaskrawo połyskujących oszronionych owocach. Mam nadzieję w ten sposób przekonać Cię, iż zima i w Twoim ogrodzie może być ciekawa, pełna niezwykłych kształtów i barw.
Pędy niesamowicie zakręcone...
Niektóre drzewa i krzewy, zrzucające na zimę liście, mogą w tym okresie wyglądać szczególnie wyjątkowo, gdyż tuż po opadnięciu liści odkrywają swoje niezwykle poskręcane pędy. Do takich roślin zalicza się leszczyna pogięta (Corylus avellana) 'Contorta'. Jest to bardzo ciekawa odmiana leszczyny o poskręcanych pędach i liściach. Rośnie dość wolno. Można ją uprawiać na stanowiskach słonecznych i półcienistych. Należy jednak unikać uprawy na glebach jałowych i podmokłych.
Niemniej atrakcyjne są poskręcane pędy wierzby mandżurskiej. Jest to dość szybko rosnące, niewysokie drzewko o wysmukłym pokroju i niezwykłych spiralnie poskręcanych pędach. Pędy przybierają barwę żółtawą lub oliwkowozieloną, często od strony nasłonecznionej są zaczerwienione. Nadaje się na stanowiska słoneczne lub lekko zacienione. Wymaga gleby przepuszczalnej, próchniczej, obojętnej lub lekko wapiennej.
...i kolorowe
Drzewa i krzewy odkrywające swoje pędy po opadnięciu liści mogą zadziwić nie tylko kształtem ale też barwą pędów. Do najbardziej znanych i lubianych roślin o barwnych pędach należą derenie, a w szczególności dereń biały (Cornus alba). Gatunek ten sprawdzi się doskonale na stanowiskach słonecznych jak i lekko ocienionych. Warto go co roku silnie przycinać. Dzięki temu uzyskamy większą ilość pędów i krzew będzie jeszcze bardziej dekoracyjny. Jeżeli zależy nam aby pędy były wyjątkowo mocno czerwone, wybierzmy odmianę 'Sibirica', której pędy czerwienią się nawet na stanowisku ocienionym.
Zobacz dostępne sadzonki dereni 
Inne rośliny o czerwonych pędach to klon palmowy (Acer palmatum), berberys koreański (Berberis koreana) czy też wierzba purpurowa (Salix purpurea).
Poza pędami czerwonymi, łatwo rzucają się w oczy pędy o barwie żółtej lub lekko złotawe. Taką barwę pędów zaobserwujemy u derenia rozłogowego (Cornus serices) 'Flaviramea', wierzby białej (Salix alba) 'Vitellina' i 'Chermesina', czy też lipy szerokolistnej (Tilia platyphyllos) odmiany 'Aurea'. Pędy tych roślin będą dobrze widoczne na ciemnym tle innych krzewów.
Nie możemy także zapomnieć o roślinach posiadających korę białą, a więc o brzozach. Szczególnie ciekawe są takie gatunki jak Betula utilis, u której nie tylko kora pnia przybiera barwę białą, ale również jej pędy są kremowo-białe.
Wśród roślin o ciekawych pędach są jeszcze inne niezwykłe osobliwości. Jedna z nich to trzmielina oskrzydlona (Euonymus alatus). Jesienią jej liście przybierają jaskrawy czerwony kolor, co czyni ją wspaniałą ozdobą jesiennych rabat. Po opadnięciu liści możemy bez trudu zaobserwować niezwykłą właściwość tego gatunku - wzdłuż pędów tego krzewu biegną po 4 nieregularne korkowe listwy. Wygląda to naprawdę niesamowicie. Stąd właśnie nazwa "oskrzydlona".
Na koniec warto jeszcze wspomnieć o ambrowcu balsamicznym (Liquidambar styraciflua), zwanym też ambrowcem amerykańskim. Ze swoim czerwonym bądź miedzianym listowiem, jest jednym z najpiękniejszych drzew jesiennych. Gdy liście opadną, w okresie zimowym możemy podziwiać jego oryginalne skorkowaciałe pędy. Drzewo to najlepiej uprawiać na kwaśnych glebach i stanowiskach osłoniętych od wiatrów. Niestety długotrwałe mrozy mogą uszkodzić nawet dorosłe egzemplarze, dlatego w najchłodniejszych rejonach Polski lepiej zrezygnować z jego uprawy.
Oszronione, błyszczące owoce
Na wielu drzewach i krzewach po opadnięciu liści na znacznie dłużej pozostają barwne owoce, które wspaniale błyszczą gdy nieco przymarzną. Krzewy o takich owocach warto mieć w ogrodzie nie tylko ze względów estetycznych ale też aby zapewnić nieco pożywienia ptakom.
Najbardziej rzucają się w oczy owoce czerwone, które możemy podziwiać zimową porą u płożącej irgi szwedzkiej (Cotoneaster suecicus) 'Coral Beauty', ognika szkarłatnego (Pyracantha coccinea), oraz bardzo popularnego berberysu Thunberga (Berberis thunbergii).
Berberys Thunberga to ciernisty krzew o kopulastym pokroju kopulastym, osiągający do 2 m wysokości. Ma dość niewielkie wymagania glebowe, wodne i stanowiskowe (może rosnąć w pełnym słońcu jak i lekkim cieniu). Dobrze też znosi zanieczyszczenie powietrza, przez co doskonale nadaje się do ogrodów przydomowych w miastach. Występuje w wielu ciekawych odmianach ogrodowych.
Zobacz dostępne sadzonki berberysu
Ale oczywiście zimą możemy podziwiać nie tylko owoce czerwone. Wspomniany wyżej ognik szkarłatny ma też odmiany o owocach pomarańczowych (odm. "Orange Glow") i żółtych (odm. "Soleil d'Or"). Ogniki lubią żyzne gleby i nasłonecznione stanowiska. Najlepiej sadzić je przy południowych ścianach lub nasłonecznionych trawnikach.
Z kolei granatowo-niebieskie owoce stanowią podczas zimy ozdobę Mahonii pospolitej (Mahonia aquifolium).
Mahonia pospolita to krzew zimozielony o ząbkowanych, błyszczących liściach. Pod koniec kwietnia i w maju zakwita wspaniałymi żółtymi kwiatami. Jej kuliste, granatowo-niebieskie owoce pozostają na krzewie do zimy. Najlepiej czuje się na glebach wilgotnych, o odczynie kwaśnym do obojętnego, na stanowiskach cienistych lub półcienistych.
Mieliśmy już owoce czerwone, pomaranczowe, żółte i niebieskie. Pora zatem i na fioletowe. Takiego koloru owoce zdobią w zimie pędy Kalikarpy (Callicarpa) zwanej także Pięknotką. Roślina ta nie jest u nas bardzo rozpowszechniona, prawdopodobnie dlatego, że w mroźne zimy może przemarzać (wymaga okrycia). Kwitnie latem, kwiaty są drobne, gwiazdkowate. Jesienią pojawiają się drobne, podobne do pereł owoce, zebrane w grona. Pozostają na krzewie jeszcze długo po opadnięciu liści. Tym bardziej, że nie są ptasim przysmakiem, a zatem nie musimy się obawiać że szybko zostaną zjedzone przez skrzydlatych gości.
A może by tak zakwitnąć?
Nieco trudniej jest znaleźć rośliny kwitnące zimą. Jest jednak kilka okazów o tak nietypowej porze kwitnienia, nadających się do uprawy w naszym klimacie.
Już w grudniu zakwita ciemiernik biały (Helleborus niger), zwany także "Różą Bożego Narodzenia". Jest to chyba najpopularniejszy u nas gatunek ciemiernika, dorastający do 30 cm wysokości. Jest rośliną zimozieloną o dużych skórzastych liściach. Idealne stanowisko do uprawy powinno być cieniste, a gleba zasadowa, próchnicza. Obfitemu kwitnieniu sprzyja zima łagodna i słoneczna.
Mniej popularną rośliną kwitnącą już od grudnia jest zimokwiat wczesny (Chimonanthus praecox). W łagodniejsze zimy na wyprostowanych pędach tego krzewu, osiągających długość do 3 metrów, pojawiają się już właśnie od grudnia jasnożółte kwiaty z czerwonymi środkami. Te pikantnie pachnące dzwonki kwiatowe są bardzo trwałe i mogą utrzymać się na gałęziach aż do początku marca. Rośliny te lubią żyzne, wapienne gleby i stanowiska słoneczne, osłonięte od mroźnych zimowych podmuchów wiatru. Mimo zapewnienia takich warunków, w niektórych rejonach kraju, mogą jednak przemarzać.
Kremowo białe kwiaty, o intensywnym zapachu pojawiają się w styczniu na pędach suchodrzewu Purpusa (Lonicera purpusii). Ten krzaczasty, gęsty krzew osiąga do 2 metrów wysokości i około 3 metrów szerokości. Może być uprawiany na stanowiskach słonecznych lub półcienistych. Wymaga gleb żyznych i wilgotnych.
Z kolei już w lutym żółtawe, frędzelkowate kwiaty pojawią się na pędach oczaru omszonego (Hamamelis mollis). Jest to krzew pochodzący z Chin, o luźnej koronie i słabo rozgałęzionych pędach. Lubi stanowiska słoneczne lub półcieniste, osłonięte od wiatrów, gleby żyzne, lekko kwaśne. Młode egzemplarze trzeba na zimę osłaniać.
Dzikie piękno traw
Mówiąc o roślinach ozdobnych zimą, nie można zapomnieć o zimozielonych trawach, takich jak turzyca japońska (Carex oshimensis) 'Variegata'. Zimą, gdy większość rabat świeci pustkami, jej wąskie liście z białymi paskami są szczególnie wyraziste. Roślina ta lubi stanowiska cieniste lub połcieniste. Doskonale rośnie pod drzewami lub przy brzegu oczka wodnego.
Szczególnie pięknie prezentuje się też olbrzymia trawa pampasowa (Cortaderia selloana). Jej źdźbła mogą mieć długość nawet do 2 metrów. Jesienią z rozłożystej rozety równowąskich liści wyrastają okazałe wiechy, które po zasuszeniu zachowują wartość ozdobną przez całą zimę. Najlepiej sadzić ją jako soliter, w miejscach dobrze wyeksponowanych. Lubi stanowiska słoneczne i zaciszne, osłonięte od wiatru. Trzeba jednak pamiętać iż może przemarzać i nadaje się do uprawy tylko w najcieplejszych rejonach Polski. Przed nastaniem mrozów korzenie w zasięgu rozety liści należy przykryć 15-20 cm warstwą liści, torfu lub trocin.
Jak widać mamy do dyspozycji szereg roślin ukazujących swe piękno właśnie zimą. Te, które tu wymieniłem to jedynie przykłady. Dociekliwy ogrodnik znajdzie takich okazów znacznie więcej. Zachęcam zatem do poszukiwania roślin pięknych zimą i sadzenia ich na rabatach, aby w ogrodzie zawsze było barwnie i ciekawie.
Opracowano na podstawie: Barbara Wilczyńska, Gdy wszędzie Biało, Kwietnik 12/1997; Wiesław Szydło, Owoce zimą, Kwietnik 1/2000; Wiesław Szydło, Zimozielone kobierce, Kwietnik 11/1998; Piotr Banaszczyk, Barwne pędy, Działkowiec 12/2003; Czarowny grudzień, Mój piękny ogród 12/1999; Kwitną w styczniu, Mój piękny ogród 1/2000; Rośliny kwitnące w lutym, Mój piękny ogród 2/2000.
