Niezwykły świat wilczomleczy
) W okresie Świąt Bożego Narodzenia popularną ozdobą w naszych mieszkaniach jest poinsecja, zwana także gwiazdą betlejemską lub wilczomleczem pięknym. Szczególną ozdobą tej rośliny są barwne przykwiatki, pojawiające się na szczytach łodyg, przypominające właśnie gwiazdy. ) W kwiaciarniach można kupić wiele odmian poinsecji wybarwiających się na rozmaite kolory, od czerwonego, poprzez różowy, pomarańczowy, kremowy, aż do śnieżno białego. ) Mało kto, patrząc na Poinsecję, spodziewał by się, że wśród jej "rodaków" znajdziemy też sukulenty do złudzenia przypominające wyglądem kaktusy! Jednym z niezwykłych kaktusopodobnych wilczomleczy jest wilczomlecz opasły. Foto: WIKIMEDIA COMMONS ) W ogrodach z powodzeniem można uprawiać rodzimy gatunek - wilczomlecz sosnka. Radzi sobie nawet na bardzo słabych glebach i bez problemu zimuje, może jednak okazać się zbyt ekspansywny. Foto: WIKIMEDIA COMMONS ) Kolejnym rodzimym gatunkiem jest wilczomlecz migdałolistny. Na rabatach może ciekawie prezentować się odmiana 'Purpurea' o purpurowo zabarwionych liściach. Foto: WIKIMEDIA COMMONS ) Miłośnicy roślin jednorocznych mogą wysiać, pochodzącego z Ameryki Północnej, wilczomlecza obrzeżonego, zwanego też białobrzegim. Posiada on wąskie i zaostrzone liście o białych brzegach, co nadaje mu atrakcyjnego wyglądu. Foto: GADAR |
W okresie Świąt Bożego Narodzenia popularną ozdobą w naszych mieszkaniach jest poinsecja, zwana także gwiazdą betlejemską. Szczególną ozdobą tej rośliny są barwne (przeważnie czerwone, różowe lub kremowe) przykwiatki, pojawiające się na szczytach łodyg, przypominające właśnie gwiazdy. Otaczają one skupione na samych szczytach pędów drobne kwiaty, które same w sobie nie stanowią jednak szczególnej ozdoby. Roślina ta zakwita gdy przez ponad 12 godzin w ciągu doby nie dociera do niej ani promyk słońca. Takie warunki (krótki dzień) nastają w okresie jesienno-zimowym, wywołując kwitnienie na przełomie kalendarzowej jesieni i zimy. Dzięki tej porze kwitnienia poinsecja mogła się stać tak popularną świąteczną ozdobą.
Zobacz więcej: jak uprawiać poinsecję?
Niewiele osób jednak zdaje sobie sprawę, że roślina ta, określana również jako wilczomlecz piękny, należy do, liczącego około 2 tys. gatunków, rodzaju wilczomlecz (Euphorbia). Wilczomlecze występują głównie na obszarach tropikalnych i subtropikalnych. Około 100 gatunków występuje także w Europie, a w Polsce jest ich około 20. Wśród wilczomleczy znajdziemy rośliny jednoroczne i dwuletnie, byliny i krzewy mogące zimować w ogrodzie, a także rośliny nadające się wyłącznie do uprawy doniczkowej w ogrzewanych pomieszczeniach. Ale to jeszcze nie koniec ciekawostek. Bo kto by pomyślał, spoglądając na popularną gwiazdę betlejemską, że wśród jej "rodaków" znajdziemy też sukulenty do złudzenia przypominające wyglądem kaktusy! Warto zatem bliżej poznać te niezwykłe rośliny.
Jednak zanim omówię najpopularniejsze gatunki, trzeba zwrócić uwagę, że biały sok płynący w łodygach wilczomleczy jest w większości wypadków trujący. Decydując się na uprawę tych roślin warto zatem zachować ostrożność, szczególnie jeśli mamy małe dzieci. Przy pielęgnacji roślin pamiętajmy o możliwości podrażnienia skóry (zawsze ubierajmy rękawice). Wilczomleczy ogrodowych nie sadźmy też przy brzegach oczek wodnych, gdyż ich sok może okazać się szkodliwy dla ryb. W przypadku niektórych gatunków ogrodowych uciążliwe mogą okazać się samosiejki.
Wilczomlecze uprawiane w mieszkaniach
Obok najpopularniejszej poinsecji, w uprawie doniczkowej spotyka się często także wilczomlecz lśniący, zwany również okazałym (Euphorbia milli). Roślina ta jest sukulentem o kolczastych sześciokątnych łodygach (z tego względu bywa też określana mianem "korony cierniowej"). Osiąga do 1 m wysokości i 60 cm szerokości. Liście są odwrotnie jajowate, jasnozielone. Czasem opadają w okresie zimowym. Kwiatostany z jaskrawoczerwonymi przykwiatkami mogą się pojawiać przez cały rok, choć najczęściej można się nimi cieszyć latem. Roślinę uprawia się podobnie jak kaktusy. Wymaga luźnego, przepuszczalnego podłoża i szczególnie skąpego podlewania w okresie zimowym.
Innym ciekawym sukulentem jest wilczomlecz opasły (Euphorbia obesa), który z wyglądu bardzo przypomina kaktusa. Tworzy on kulistą, kanciastą, ciemnozieloną łodygę, na szczycie której w okresie letnim może pojawić się pierścień drobnych, żółtych kwiatów. Tę roślinę również uprawiamy podobnie jak kaktusy. W okresie zimowym zaprzestajemy podlewania i obniżamy temp. do około 10°C.
Wilczomlecze ogrodowe
Wilczomleczem, który z powodzeniem możemy uprawiać w ogrodzie, jest rodzimy gatunek - wilczomlecz sosnka (Euphorbia cyparissias). Często można go spotkać na przydrożnych skarpach. Jest to niska (do 40 cm wys.), szeroko rosnąca bylina, mogąca mieć zastosowanie jako roślina okrywowa. W kwietniu i maju możemy podziwiać jej żółte kwiaty, zebrane w kwiatostany średnicy około 5 cm. Najlepiej czuje się na stanowiskach słonecznych i suchych, z lekką, przepuszczalną glebą. Wilczomlecz sosnka radzi sobie nawet na bardzo słabych glebach i bez problemu zimuje, może jednak okazać się zbyt ekspansywny.
Kolejnym rodzimym gatunkiem jest wilczomlecz migdałolistny (Euphorbia amygdaloides). Ten gatunek występuje lasach liściastych. W uprawie ogrodowej wymaga miejsc półcienistych, gleb próchniczych i wapiennych. Jest to kępiasta bylina o drewniejących pędach, kwitnąca od maja do czerwca. Na rabatach może ciekawie prezentować się odmiana 'Purpurea' o purpurowo zabarwionych liściach. Pasuje do ogrodów naturalistycznych.
Następnym bylinowym wilczomleczem, który może zagościć w ogrodzie jest wilczomlecz pstry, zwany też złocistym (Euphorbia polychroma). Roślina ta tworzy półkoliste kępy o wysokości i szerokości do około 50 cm. Od połowy wiosny cieszy nas jasnożółtymi kwiatostanami. Liście są ciemnozielone, owalne, ostro zakończone. Jesienią mogą się przebarwiać na czerwono. Roślina nadaje się na słoneczne rabaty i do ogrodów skalnych. Dobrze rośnie na lekkich, suchych glebach, również ubogich i kamienistych. Nadmiar wilgoci powoduje zagniwanie i utratę zwartego pokroju.
Wybierając gatunki do ogrodu warto też zainteresować się wilczomleczem mirtowatym (Euphorbia myrsinites). Roślina ta tworzy pokładające się pędy o ciekawie prezentujących się, dachówkowato ułożonych mięsistych liściach, pokrytych niebieskawym nalotem. Sadzimy na stanowiskach słonecznych z lekkimi, przepuszczalnymi glebami. Dobrze rośnie na skalniakach. Pamiętajmy jednak, że na zimę wymaga okrycia, np. gałązkami z iglaków, gdyż bez okrycia może wymarzać.
Wyżej wymienione gatunki są bylinami. Miłośnicy roślin jednorocznych mogą natomiast wysiać pochodzącego z Ameryki Północnej wilczomlecza obrzeżonego, zwanego też białobrzegim (Euphorbia marginata). Posiada on wąskie i zaostrzone liście o białych brzegach (stąd jego nazwa). Kwiaty zebrane w szczytowych baldachach do 5 cm średnicy również posiadają białe plamki i smugi. Kwitnie od lipca do sierpnia. Nasiona wysiewamy na początku maja wprost do gruntu na stanowisku słonecznym (jest to sposób najprostszy ale można też uprawiać z rozsady). Wymaga lekkich, przepuszczalnych gleb (na zbyt żyznym podłożu liście mogą zielenieć, pozbawiając się atrakcyjnego białego obrzeżenia). Dorasta do 80 cm wysokości.
Zamów nasiona: wilczomlecz obrzeżony (Euphorbia marginata) 
Spore zainteresowanie wzbudza też wilczomlecz groszkowy (Euphorbia lathyris), który uprawiamy jako roślinę dwuletnią. Zakwita w drugim roku uprawy, tworząc sporych rozmiarów kwiatostany. Swoją nazwę zawdzięcza pojawiającym się latem owocom, które przed dojrzeniem przypominają zielony groch. W słoneczne dni rozłupnie mogą dość gwałtownie pękać, wyrzucając nasiona na znaczną odległość. Gatunek ten warto mieć w ogrodzie, gdyż jego wydzieliny korzeniowe odstraszają krety, myszy i norniki. Roślina dorasta do 1,8 m wysokości.
Przedstawiłem nieliczne, najczęściej spotykane gatunki, bo nie sposób w jednym tekście opisać tak ogromnej rodziny roślin. Jednak już po tych kilku opisach widzimy, że wśród wilczomleczy znajdziemy rośliny pasujące do różnych typów ogrodów i na różne warunki stanowiskowe, a także do uprawy doniczkowej w mieszkaniach. Dlatego bardziej dociekliwych zachęcam do dalszych poszukiwań i wzbogacania swych kolekcji o wilczomlecze z różnych zakątków świata.
Opracowano na podstawie: Z. Pindel, Różne oblicza wilczomleczy, Działkowiec, nr 12/2009, s. 4-6; Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 249-251.
