Dereń jadalny - właściwości, uprawa, odmiany

Dereń jadalny jest krzewem ozdobnym, atrakcyjnym przez cały rok. Wczesną wiosną pojawiają się na nim żółte kwiaty, pod koniec lata czerwone owoce, a jesienią ładnie przebarwiają się liście. Owoce derenia jadalnego cenione są za właściwości lecznicze, można z nich sporządzić słynną nalewkę "dereniówkę" i liczne przetwory. Zobacz jak wygląda uprawa derenia jadalnego i wybierz najlepszą odmianę derenia do Twojego ogrodu.

Dereń jadalny - owoce
Dereń jadalny - owoce

Dereń jadalny - właściwości

Dereń jadalny - właściwości ozdobne
Dereń jadalny (Cornus mas) rośnie powoli. Ostatecznie osiąga wysokość nawet do 7 m, tworząc rozłożysty krzew o kulistej koronie. Jesienią jego liście przebarwiają się na kolor bladoróżowy do pomarańczowego. Dereń zaczyna kwitnąć już w lutym, jeszcze zanim ukażą się liście. Wczesne odmiany rozpoczynają owocowanie w połowie sierpnia, późne zaś w październiku. Szczególne walory ozdobne posiada dereń jadalny 'Variegata', który zachwyca czerwonymi przebarwieniami i ciekawą, kremową obwódką liścia. Krzewy te mogą być sadzone pojedynczo, chodź świetnie sprawdzają się również sadzone jako żywopłoty.

Dereń jadalny - właściwości kulinarne
Bardzo cenną cechą biologiczną derenia jest brak przemienności w owocowaniu. Owoce derenia jadalnego charakteryzują się słodko-kwaśnym smakiem. Można je spożywać na surowo, a także dodawać do wypieków lub deserów. Są też świetnym składnikiem na przetwory - dżemy, konfitury, syropy, nalewki. Suszone mogą stanowić przyprawę do marynat. Nie w pełni dojrzałe, po ukiszeniu, przypominają oliwki. Bardzo ceniona jest otrzymywana z nich nalewka, tzw. dereniówka.

Dereń jadalny - właściwości lecznicze
Owoce derenia jadalnego posiadają liczne właściwości lecznicze. Zawierają dużo witamin z grupy C, P, A, makro- i mikroelementów, cennych składników niezbędnych do prawidłowego działania naszego organizmu. Pomóc mogą m. in w dolegliwościach trawiennych. Liście, kora i korzenie derenia jadalnego są cennymi surowcami farmaceutycznymi.

Dereń jadalny - uprawa

Dereń jadalny jest rośliną o niewielkich wymaganiach uprawowych. Preferuje stanowisko zaciszne, słoneczne do półcienistego. Uprawa derenia jadalnego udaje się na glebach średnio żyznych, piaszczysto-gliniastych, zasobnych w wapń. Gleba powinna być stale umiarkowanie wilgotna, o odczynie obojętnym lub zasadowym. Dereń gorzej znosi gleby kwaśne.

Termin sadzenia derenia jadalnego zależy od tego, czy wybieramy sadzonkę z gołym korzeniem czy też uprawianą w pojemniku. Jeśli kupiliśmy roślinę z gołym korzeniem, sadzimy ją wczesną wiosną lub jesienią, przycinając korzenie na długość ok. 15 cm. Podobnie postępujemy z pędami. Rośliny w pojemnikach sadzić możemy natomiast przez cały okres wegetacyjny.

Dereń jadalny - kwiaty
Dereń jadalny - kwiaty

Przygotowanie dołu do sadzenia derenia jadalnego polega na umieszczeniu w nim ziemi próchnicznej, zwięzłej, aby zatrzymała wodę i składniki pokarmowe. Jeśli rośliny są przesuszone, można zanurzyć ich korzenie w wodzie na kilka minut. Kolejno umieszczamy rośliny w dole na takiej głębokości, na jakiej rosła. Po posadzeniu ziemię ubijamy dookoła rośliny i podlewamy.

Innymi zabiegami pielęgnacyjnymi związanymi z uprawą derenia jadalnego są: nawożenie i cięcie. Nawożenie derenia jadalnego ograniczamy do minimum (początek sezonu wegetacyjnego). Krzew dobrze reaguje na nawozy organiczne, np. obornik.

Cięcie derenia jadalnego należy przeprowadzić wiosną po kwitnieniu, prześwietlając koronę i wycinając zagęszczające się gałęzie. Aby zapobiec starzeniu się derenia jadalnego należy co dwa, trzy lata wycinać u nasady kilka najstarszych pędów. Nowe pędy będą lepiej się rozwijać, liczba kwiatów będzie większa, a w konsekwencji uzyskamy więcej cennych owoców.

Jeśli mamy zamiar uformować żywopłot z derenia jadalnego, musimy pamiętać o przeprowadzeniu cięcia już w pierwszym roku. Główne cięcie żywopłotu przeprowadza się pod koniec zimy lub na rzedwiośniu, w okresie wegetacji możliwe jest cięcie korekcyjne. Krawędzie boczne powinny tworzyć trapez, aby dolne części rośliny dostawały więcej światła i mogły się odpowiednio rozwijać.

Dereń jadalny - odmiany

Odmiany derenia jadalnego są plenne, odporne na mróz i mogą być uprawiane w całej Polsce.

Prym w uprawie derenia jadalnego wiedzie od lat Ukraina. Cały czas prowadzone są prace hodowlane nad tym gatunkiem. Pojawiają się nowe, ciekawe odmiany derenia jadalnego. Oprócz ukraińskich odmian derenia, znane są także odm. bułgarskie ('Kasalnak', 'Shumensky'), czeskie ('Sokolnicky', 'Ruzynsky'), słowackie ('Devin', 'Titus', 'Santana'), austriackie - 'Jolico'. Ta ostatnia wchodzi w owocowanie nawet na jednorocznych szczepach. Jej owoce są duże, barwy ciemnoczerwonej. Dojrzewają jako jedne z ostatnich na przełomie września i października.

Poniższa tabela przedstawia najbardziej cenne ukraińskie odmiany derenia jadalnego.

Dereń jadalny - odmiany ukraińskie

Wśród tego gatunku wyselekcjonowano też aż piętnaście odmian polskich derenia jadalnego. Z tego osiem zarejestrowano. Są to: 'Bolestraszycki', 'Dublany', 'Paczoski', 'Szafer', 'Florianka', 'Podolski', 'Słowianina'. Największe owoce mają odmiany: 'Bolestraszycki', 'Dublany', 'Florianka', 'Szafer', 'Swietłana', najmniejsze zaś 'Juliusz'. Poniższa tabela przedstawia polskie odmiany derenia jadalnego.

Dereń jadalny - odmiany polskie

mgr inż. Joanna Sadowska

Przeczytaj również:

Jagoda goji - właściwości, uprawa w Polsce, gdzie kupić sadzonkiJagoda goji - właściwości, uprawa w Polsce, gdzie kupić sadzonki
Jagoda goji to krzew uprawiany przede wszystkim ze względu na walory odżywcze owoców. Jesienią czerwone owoce goji czynią go również ciekawą rośliną ozdobną. Lecznicze właściwości jagody goji wykorzystywane są w medycynie chińskiej od ponad 2 tysięcy lat. Poznaj sekrety uprawy i możliwości zastosowania jednych z najbardziej odżywczych owoców świata! Więcej...

świdośliwa lamarckaŚwidośliwa lamarcka - uprawa, sadzenie, pielęgnacja
Świdośliwa lamarcka jest polecana do sadzenia w ogrodach działkowych i przydomowych z racji na wysoką mrozoodporność i niskie wymagania glebowe. Wiosną zdobią ją śliczne kwiaty, a jesienią pięknie przebarwiają się liście. Atrakcyjne są też owoce świdośliwy, nieco przypominające borówkę amerykańską. Poznaj sekrety uprawy świdośliwy, zobacz jak ją sadzić na działce i gdzie znaleźć najlepsze sadzonki świdośliwy! Więcej...

jagoda kamczackaJagoda kamczacka - odmiany, uprawa, sadzenie, rozmnażanie
Jagoda kamczacka jest dość mało popularnym u nas krzewem jagodowym. Tymczasem owoce jagody kamczackiej są smaczne i niezwykle bogate w witaminy, a roślinę do uprawy w naszym kimacie predysponuje wysoka mrozoodporność i dość niewielkie wymagania. Poznaj najlepsze odmiany jagody kamczackiej do uprawy na działce i zobacz jak wygląda sadzenie, uprawa oraz rozmnażanie jagody kamczackiej w warunkach amatorskich. Więcej...

Opracowano na podstaie: Bąbelowski P., Piękne liście derenia, Mój piękny ogród, Wydawnictwo Burda Media Polska Sp. z o. o., s. 33; Piórecki A., Polskie odmiany derenia jadalnego, Mój piękny ogród, Wydawnictwo Burda Media Polska Sp. z o. o., s. 64-66; Bartels A., Wszystko o drzewach i krzewach - 1500 drzew i krzewów do ogrodu, Świat Książki, s. 94; Muras P., Katalog roślin - drzewa, krzewy, byliny, Agencja Promocji Zieleni Sp. z o. o., s. 77; Klimienko S., Ukraińskie odmiany derenia jadalnego, Szkółkarstwo 4/2004, Plantpress Sp. z o.o.; Kucharska A., Związki aktywne owoców derenia, UWP Wrocław 2012, s.11. Fot. Wouter Hagens i AnRo2, własność publiczna, źródło: Wikimedia Commons.