Błędy w nawożeniu roślin: niedobory makro- i mikroelementów

O niepokojące objawy, jak przebarwienia i plamy na liściach, więdnięcie roślin czy zahamowanie ich wzrostu, zazwyczaj podejrzewamy chorobę grzybową lub szkodnika. Często jednak przyczyną mogą być po prostu błędy w nawożeniu roślin i związane z tym niedobory makro- i mikroelementów. Zobacz jak je rozpoznać i jak pomóc roślinom w takiej sytuacji.

niedobór żelaza - chloroza liści
Chloroza liści - żółtawe zabarwienie miękiszu pomiędzy żyłkami blaszki liściowej. W tym przypadku występuje na liściach młodych, co może świadczyć o niedoborze żelaza

Niedobór makro- lub mikroelementów może występować nawet przy, jak mogło by się wydawać, właściwym nawożeniu roślin. Przyczyną niedoboru mogą być warunki pogodowe (np. przy silnych ulewach niektóre składniki pokarmowe są wymywane do głębszych warstw gleby), niewłaściwe pH gleby (np. przy nadmiernym zakwaszeniu zmniejsza się przyswajalność m.in. wapnia i magnezu) czy uszkodzenie systemu korzeniowego rośliny przez szkodniki, podczas przesadzania lub spulchniania gleby. Niedobory mogą być też skutkiem niewłaściwych proporcji poszczególnych składników nawozowych lub przenawożenia jednym ze składników. I tak np. nadmierne nawożenie potasem utrudnia roślinom pobieranie magnezu.

W przypadku zauważenia niedoboru składników pokarmowych, roślinom możemy szybko pomóc stosując odpowiedni nawóz mineralny dolistnie lub doglebowo. Najpierw jednak musimy nauczyć się rozpoznawać, jakie są objawy niedoboru poszczególnych makro- i mikroelementów.

Niedobory makroelementów w nawożeniu roślin

Podstawowe znaczenie dla życia i wzrostu roślin mają właściwe proporcje makroelementów, zawartych w formule NPK (azot, fosfor, potas). Są to podstawowe składniki większości mieszanek nawozowych dla roślin ogrodowych.

Azot jest dla roślin ważnym pierwiastkiem odpowiedzialnym za ich wzrost i wybarwienie liści, niezbędnym głównie w fazie wzrostu. Przy niedoborze azotu rośliny rosną wolno, są osłabione, liście jaśnieją i żółkną. Przebarwienia te związane są z deficytem chlorofilu, który bierze udział w procesie fotosyntezy. Częstym objawem niedoboru azotu jest też przedwczesne drewnienie tkanek łodyg. Skrajny niedobór tego pierwiastka może powodować żółtawobrązowe zabarwienie fragmentów liści, a na starszych częściach roślin żółtawe zabarwienie może przechodzić w zabarwienie różowawe lub fioletowe (np. u najstarszych liści kapusty pekińskiej i głowiastej).

Niedobór azotu w glebie może zostać uzupełniony przez nawożenie nawozami azotowymi. W zależności od potrzeb stosuje się zakwaszający glebę siarczan amonu (polecany dla roślin kwasolubnych, takich jak azalie i różaneczniki, większość iglaków, borówka amerykańska) lub niezakwaszający gleby saletrzak. Zwolennicy nawożenia naturalnego mogą natomiast wykorzystać gnojówkę z pokrzywy, która, poza dużą dawką azotu, dostarczy roślinom także potasu.

Niebezpieczny dla roślin może być również nadmiar azotu, szczególnie w połączeniu z niedoborem fosforu, potasu lub wody. Przenawożone azotem rośliny są nadmiernie wybujałe, ich liście są ciemnozielone, nadmierny rozwój części zielonych odbywa się kosztem kwitnienia i owocowania. Nadmiar azotu w okresie jesiennym utrudnia przejście roślin w stan spoczynku i naraża je na uszkodzenia mrozowe. Dlatego ostatnie nawożenie azotowe w ogrodzie zaleca się nie później niż w lipcu. W przypadku przenawożenia azotem stosuje się intensywne podlewanie (pomaga wypłukać nadmiar azotu wgłąb gleby) oraz nawożenie nawozami potasowymi i fosforowymi.

Fosfor - to kolejny ważny dla życia roślin makroelement. Zapotrzebowanie na ten składnik zwiększa się szczególnie latem, gdyż warunkuje on wytwarzanie kwiatów i owoców. Fosfor odpowiada też za rozwój systemu korzeniowego. Gdy tego składnika brakuje, wzrost roślin jest spowolniony, liście, ogonki i łodygi przybierają purpurowo-fioletowe zabarwienie, liście mogą stawać się usztywnione. Słabsze jest też kwitnienie, wiązanie owoców i wykształcanie nasion.

niedobór fosforu
Niedobór fosforu - purpurowo-czerwone przebarwienie liści pojawia się wcześniej niż jesienią. Liście stają się usztywnione, słabsze jest kwitnienie i wiązanie owoców

W przypadku niedoboru fosforu stosuje się nawozy fosforowe, takie nawozy jak superfosfat. Trzeba jednak pamiętać, iż fosfor, mimo jego obecności w glebie, może być niedostępny dla roślin. A to dlatego, że łatwo wytrąca się w mniej rozpuszczalne formy, jego przyswajalność bardzo się zmniejsza na glebach zbyt kwaśnych, a także przy przenawożeniu azotem. Jest także mało ruchliwy w glebie i musi być dostarczony bezpośrednio w obrębie korzeni rośliny. Dlatego na rynku coraz częściej pojawiają się nawozy do tzw. precyzyjnego nawożenia fosforem, takie jak Microstar PZ, które są znacznie bardziej skuteczne niż klasyczne nawozy fosforowe.

Nawożenie fosforem - nawóz fosforowy Microstar PZNawożenie fosforem - nawóz fosforowy Microstar PZ
Fosfor jest jednym z głównych elementów, niezbędnych do wzrostu i rozwoju roślin. Ma on zasadnicze znaczenie dla budowy i wzrostu systemu korzeniowego. Dlatego szczególnie ważne jest zasilenie młodych (właśnie posadzonych lub wysiewanych) roślin tym składnikiem pokarmowym już na starcie. Dobrym wyborem będzie nawóz fosforowy Microstar PZ, posiadający wiele zalet i pozwalający na bardzo precyzyjne nawożenie fosforem roślin ogrodowych. Więcej...

Potas - w przypadku jego niedoboru wzrost korzeni i pędów jest zahamowany, występuje chloroza liści, brzegi starszych liści brązowieją, a w skrajnych przypadkach rośliny więdną. Owoce takich roślin jak ogórek i cukinia ulegają deformacji i pogarsza się ich smak. Na pomidorach obserwuje się żółtawe, twarde plamy, zieloną piętkę, smak owoców również ulega pogorszeniu. Niedobory potasu w glebie można uzupełniać siarczanem potasu.

Wapń - jego niedobór objawia się deformacją młodych liści, zamieraniem wierzchołków wzrostu i pąków kwiatowych. Charakterystyczne objawy wywołuje u poszczególnych roślin uprawnych. Na pomidorze i papryce może występować sucha zgnilizna owoców. Niedobór wapnia to też częsta przyczyna zwijania się liści pomidora. U kapusty pekińskiej i sałaty można zaobserwować brunatnienie brzegów liści zwijających główkę, natomiast u kapusty brukselskiej występuje wewnętrzne brunatnienie liści. W sadzie niedobór wapnia może być przyczyną gorzkiej plamistości podskórnej jabłek, a u gruszek - lucernowatości. Z kolei wiśnie i czereśnie są bardziej podatne na pękanie.

Jak uzupełnić niedobór wapnia w glebie? W tym temacie jest sporo niedomówień. Mylone są pojęcia nawozów do wapnowania gleb w celu odkwaszenia gleby i nawozów do dostarczania wapnia, dostępnego dla roślin. Nawozy do wapnowania, popularnie zwane "wapnem ogrodniczym", zawierają związki wapnia słabo rozpuszczalne w wodzie. Zazwyczaj jest to tlenek wapnia lub węglan wapnia. Zawarty w nich wapń jest praktycznie niedostępny dla roślin, a celem ich stosowania jest jedynie odkwaszenie gleby. Jeżeli chcemy uzupełnić niedobory wapnia u roślin, należy zastosować np. saletrę wapniową.

Wapnowanie gleby. Kiedy, jak i czym wapnować glebę?Wapnowanie gleby. Kiedy, jak i czym wapnować glebę?
Wapnowanie gleby jest ważnym zabiegiem agrotechnicznym pozwalającym podwyższyć odczyn pH gleby zbyt kwaśnej, a także uzupełnić w glebie niedobory wapnia przyswajalnego dla roślin. Zobacz kiedy wapnowanie gleby jest konieczne, a kiedy lepiej zrezygnować z tego zabiegu. Jak i czym wapnować glebę aby uzyskać maksimum korzyści dla uprawianych roślin? Więcej...

Magnez - jego niedobór powoduje więdnięcie i chlorozę liści. Charakterystycznym objawem niedoboru magnezu jest żółtawe zabarwienie miękiszu pomiędzy żyłkami blaszki liściowej. U drzew i krzewów iglastych niedobór magnezu objawia się najpierw jaśnieniem, a potem żółknięciem i brązowieniem najmłodszych przyrostów iglaków. Najlepiej widać to na tujach, ponieważ są one szczególnie wrażliwe na brak magnezu. Często także na świerkach czy cyprysikach. Warto wiedzieć, że nie trzeba wówczas sięgać bo specjalną mieszankę nawozową przeciw brązowieniu igieł (nawozy tego typu obecnie robią furorę i są niestety dość drogie). Wystarczy zastosować po prostu siarczan magnezu.

Niedobory mikroelementów w nawożeniu roślin

Omówiliśmy poszczególne makroelementy, niezbędne do życia roślin. Jednak równie widoczne objawy niedomagania roślin mogą występować również przy braku mikroelementów, takich jak żelazo, bor, molibden, mangan czy miedź.

Żelazo - niedobór tego mikroskładnika powoduje zakłócenia przebiegu fotosyntezy, czego objawem jest powstawanie chlorozy między żyłkami na młodych liściach. Łatwo pomylić z niedoborem magnezu. Jaka jest różnica? W przypadku braku żelaza chloroza występuje głównie na młodych liściach, a w przypadku braku magnezu - na starszych.

Bor - przy jego braku brzegi młodych liści żółkną i zasychają. U kalafiora i brokułu występuje brunatnienie róż. Z kolei w uprawie buraka niedobór boru może być sprawcą zgorzeli liści sercowych i suchej zgnilizny korzeni.

Molibden - jego niedobór również może być przyczyną chlorozy młodych liści. U kalafiorów i brokułów, w wyniku niedoboru tego mikroskładnika, obserwujemy biczykowatość liści, dochodzi także do stopniowego rozsypywania się niewielkich róż.

Mangan - jego niedobór to kolejna przyczyna chloroz, w wyniku których obserwujemy między żyłkowe żółknięcie liści, a także marmurkowatość.

Miedź - jej niedobór objawia się deformacją najmłodszych liści i usychaniem ich końcówek. Często występują też zaburzenia w zawiązywaniu kwiatów i owoców.

W celu uzupełnienia mikroelementów w uprawach amatorskich stosuje się zazwyczaj gotowe mieszanki nawozowe, które poza zawartością makroelelmentów, są też wzbogacone o mikroelementy. Jeżeli na roślinie widać już niedobory mikroelementów, świadczy to o bardzo dużym niedoborze danego mikroskładnika. Wówczas szybki ratunek w wielu przypadkach może przynieść nawożenie dolistne skoncentrowanymi nawozami płynnymi lub tzw. chelatami.

Przeczytaj również:

Zaskakująco skuteczny sposób na poprawę wzrostu roślin oraz smaku warzyw i owoców z Twojego ogrodu
Nawożenie roślin w ogrodzie sporo Cię kosztuje, a coraz większe dawki nawozów przynoszą słabe efekty? Owoce i warzywa kiepsko smakują, a rośliny są coraz częściej porażane przez choroby? Prawdopodobnie przez złe nawożenie, niewłaściwe zabiegi agrotechnicze i stosowanie chemicznych środków ochrony roślin doprowadziłeś do degradacji gleby w Twoim ogrodzie. Zobacz, co robić w takiej sytuacji! Więcej...

Właściwości gleby - jak zbadać glebę w ogrodzie
Właściwości gleby w naszych ogrodach są jednym z najważniejszych czynników decydujących o możliwości powodzenia uprawy. W zależności od potrzeb roślin które chcemy uprawiać, możemy wpływać na jakość i żyzność gleby w naszym ogrodzie, m. in. stosując odpowiednie nawozy i metody uprawy. Zobacz jak zbadać glebę w ogrodzie aby ocenić jej właściwości i przydatność do uprawy roślin, a nastęnie dobrać odpowiednie metody uprawy i nawożenia. Więcej...

nawozy naturalne i sztuczneNawozy naturalne i sztuczne - przykłady, zastosowanie
Czym różnią się nawozy naturalne i sztuczne? Jakie mają zastosowanie w ogrodzie? Kiedy lepsze są nawozy naturalne, a kiedy lepiej użyć nawozy sztuczne? Oto najlepsze przykłady nawozów naturalnych i sztucznych, porównanie ich zalet i wad oraz wskazówki jakie nawozy stosować w określonych sytuacjach, w zależności od kondycji naszych roślin i jakości gleby w ogrodzie. Więcej...

Opracowano na podstawie: B. Dyki, E. Sikora, Żółkną i brązowieją, Działkowiec, Nr 7/2012, s. 76-77; E. Wojciechowska, Pogotowie chelatowe, Działkowiec, Nr 7/2012, s. 77; U. Sienkiewicz-Cholewa, T. Sekutowski, Czy warto nawozić mikroelementami?, Nasza Rola, Nr 3/2011; G. Cieśliński, Czy wapnowanie gleb zaspokaja zapotrzebowanie roślin na wapń?, Hasło Ogrodnicze, Nr 12/2001. P. Chohura, Mikroelementy w nawożeniu warzyw, Hasło Ogrodnicze, Nr 5/2006, P. Wójcik, Wapń w owocach roślin ziarnkowych i pestkowych, Hasło Ogrodnicze, Nr 05/2006.