Czarny bez - zastosowanie, odmiany, uprawa

Czarny bez (Sambucus nigra) to krzew powszechnie porastający nieużytki i przydroża - tak wszędobylski, że wiele osób uważa go za roślinę nieciekawą i nie godną uwagi. A szkoda, bo czarny bez może mieć zastosowanie w ogrodzie jako roślina ozdobna oraz źródło kwiatów, owoców i liści o cennych właściwościach leczniczych. Ponadto uprawa czarnego bzu jest bardzo łatwa. Zobacz jak wygląda czarny bez, poznaj najciekawsze odmiany ozdobne czarnego bzu i możliwości jego zastosowania w ogrodzie.

czarny bez
Czarny bez - kwiaty

Czarny bez - zastosowanie

W środowisku naturalnym krzewy czarnego bzu porastają wilgotne miejsca na glebach zasobnych w azot. Takie preferencje spowodowały, że czarny bez ma zastosowanie jako roślina wskaźnikowa, która swoją obecnością potwierdza dużą zasobność gleby zwłaszcza w związki azotowe.

Jak wygląda czarny bez?

Czarny bez w warunkach naturalnych przyjmuje formę rozłożystego krzewu osiągającego niejednokrotnie wysokość ponad 5 metrów, przez co w starszym wieku bardziej przypomina niskie drzewo o wielu pniach.

Kwiaty czarnego bzu

Pojedyncze kwiaty są niepozorne, ale zebrane w duże baldachogrona przyciągają z daleka wzrok. Ich aromat z daleka przyjemny dla nosa, po zbliżeniu się do rośliny staje się, delikatnie mówiąc, "męczący". Za to kwitnący czarny bez ma zastosowanie jako pożytek dla pszczół, które zlatują się do niego całymi chmarami.

Warto też wiedzieć, że kwiaty czarnego bzu mają właściwości lecznicze. Przygotowuje się z nich napary wykorzystywane w leczeniu przeziębień, katarów i chorób reumatycznych. Mają działanie moczopędne, napotne i przeciwgorączkowe, a także wykrztuśne. Jako surowiec zielarski kwiaty czarnego bzu zbiera się gdy rozkwitną (ale jeszcze nie przekwitają). Ścina się je całymi baldachami i suszy w przewiewnym i suchym miejscu, rozkładając cienką warstwą.

Owoce czarnego bzu

W sierpniu na miejscu kwiatów pojawiają się ciemnogranatowe pestkowce. Te owoce czarnego bzu są znakomitym produktem do produkcji soków i konfitur wzmacniających odporność w czasie jesieni i zimy. Ponoć najlepsze są te, zbierane zaraz po pierwszych przymrozkach. Należy jednak pamiętać, iż świeżych owoców czarnego bzu nie wolno zjadać. Nadają się one do spożycia dopiero po zagotowaniu lub usmażeniu bez przykrycia. Jeżeli z owoców przyrządza się przetwory, takie jak kompoty, galaretki, dżemy, wina, to należy oddzielić od nich pestki, przecierając je przez sito.

Uwaga! Owoce czarnego bzu bardzo plamią, dlatego krzewów tych nie powinno się sadzić przy ścieżkach, ławkach ogrodowych oraz w pobliżu parkingów, gdzie mogłyby poplamić przechodniów i samochody.

Liście czarnego bzu

Z kolei liście, które nie są specjalnie ozdobne (u gatunku, bo o ciekawych liściach odmian ozdobnych, powiemy za chwilę) znajdują zastosowanie podczas sporządzania wszelkiego rodzaju maceratów i gnojówek ogrodniczych przydatnych do wzmacniania odporności uprawianych warzyw i kwiatów oraz do walki z niektórymi chorobami i szkodnikami. Dodatkową ich zaletą jest to, że poprzez swój specyficzny zapach wykazują właściwości odstraszające myszy, krety i nornice. Wystarczy garść pogniecionych liści czarnego bzu umieścić w zamieszkałej norce, a gryzonie się z niej ewakuują. I jeszcze jedna, moim zdaniem największa zaleta liści bzu - rozkładając się, dostarczają one dużo materii organicznej tym samym wzbogacając glebę w próchnicę.

Gnojówka, wywar, napar - ekologiczne środki ochrony roślinGnojówka, wywar, napar - ekologiczne środki ochrony roślin
Wiele roślin na działkach, w tym również powszechnie występujące chwasty, takie jak pokrzywa, mniszek lekarski czy skrzyp polny, możemy wykorzystać do samodzielnego przygotowania gnojówek i wywarów roślinnych, przydatnych do nawożenia i ochrony roślin. Dobre przykłady to wywar ze skrzypu na mączniaka czy gnojówka z pokrzyw na mszyce. Poznaj najlepsze przepisy na ekologiczne środki ochrony roślin i nawozy naturalne oraz dowiedz się jak je stosować. Więcej...

Gdzie posadzić czarny bez?

Krzewy bzu warto posadzić w centralnym punkcie ogrodu lub dużej rabaty, gdzie będą wyglądały naprawdę okazale i wprowadzą do ogrodu wiejski charakter, dodając uroku całemu założeniu. Pod krzewami można posadzić, a raczej wysiewać całymi garściami, drobne rośliny cebulowe, które wczesną wiosną dodadzą ogrodowi kolorów, lub pokusić się o założenie w podcieniu rabaty z paprociami lub leśnymi bylinami.

Uprawa czarnego bzu jest możliwa na całym terenie naszego kraju, gdyż czarny bez jest w pełni mrozoodporny i ma niewielkie wymagania. Dobrze rośnie na zwykłych, średnio żyznych glebach, najlepiej wilgotnych, zarówno na stanowiskach słonecznych jak i półcienistych. Aby zachować walory dekoracyjne krzewów czarnego bzu warto starsze pędy wycinać, a młodsze przycinać w połowie ich długości. Takie silne cięcie wykonuje się co 2-3 lata.

Lilak pospolity - odmiany, pielęgnacja, rozmnażanieLilak pospolity - odmiany, pielęgnacja, rozmnażanie
Obfite kwitnienie i piękny zapach roznoszący się w ogrodzie sprawiają, że lilak pospolity jest lubianym i chętnie uprawianym krzewem. Poza gatunkiem rodzimym dostępne są ciekawe ogrodowe odmiany lilaka pospolitego, których pachnące kwiaty zachwycają kolorem i kształtem. Zobacz jak wygląda pielęgnacja lilaka pospolitego oraz czy możliwe jest rozmnażanie lilaka w warunkach ogrodowych. Więcej...

czarny bez
Czarny bez - owoce

Czarny bez - odmiany ozdobne

Jeśli ktoś woli rośliny bardziej ozdobne to nic nie stoi na przeszkodzie, aby posadzić w ogrodzie jedną z nowszych odmian czarnego bzu. A naprawdę jes, z czego wybierać. Hodowcy przyłożyli wielu starań, by wyhodować piękne odmiany tego pospolitego gatunku.

Czarny bez 'Aureomarginata' - posiada liście o typowym kształcie i wielkości, ale na powierzchni blaszek rysuje się szeroki żółty margines, czasem zajmujący aż połowę szerokości liścia. Krzewy tej odmiany rosną niższe niż gatunku wyjściowego, więc znakomicie nadają się do mniejszych ogródków przydomowych.

Czarny bez 'Aurea' - odmiana o liściach w kolorze złota i wzroście równie silnym jak dziki gatunek.

Niezwykłe wrażenie robią odmiany czarnego bzu o purpurowych liściach i różowych, oryginalnych jak na bez, kwiatach. Dwie najbardziej popularne z nich to 'Gerda' i 'Guincho Purple'.

Niektóre odmiany czarnego bzu o kolorowych liściach są nie lada konkurencją dla klonów palmowych!!! Myślę tutaj o takich perełkach jak 'Eva' oraz 'Lacinata', które posiadają ciemno czerwone, silnie postrzępione liście. Dorastają po kilku latach do wysokości ponad 3 metrów, ale, jako że najlepiej prezentują się kiedy są niskie, należy je silnie ciąć praktycznie każdej wiosny, zanim jeszcze rozwiną się pąki.

Czarny bez - rozmnażanie

Rozmnażanie czarnego bzu prowadzi się przez sadzonki zdrewniałe, cięte w okresie bezlistnym i ukorzeniane w wilgotnej glebie w lekkim cieniu. Jesienią można też wysiewać nasiona.

Przeczytaj również:

Berberys Thunberga, berberys zimozielony - odmiany i uprawa berberysówBerberys Thunberga, berberys zimozielony - odmiany i uprawa berberysów
Berberys to krzew o ozdobnych liściach, niezbyt wymagający, nadaje się do bardzo różnorodnych zastosowań. W ogrodach najchętniej sadzony jest berberys Thunberga i jego liczne odmiany. To krzew zrzucający liście na zimę ale wśród berberysów można też znaleźć berberys zimozielony. Oto najciekawsze gatunki i odmiany berberysów. Wybierz berberys do Twojego ogrodu i poznaj tajniki jego uprawy. Więcej...

Ostrokrzew - uprawa, rozmnażanie, choroby
Ostrokrzew to jeden z bardziej dekoracyjnych krzewów jaki możemy posadzić w ogrodzie. Nadaje się na stanowiska cieniste, do tego posiada zimozielone liście. Dowiedz się więcej o uprawie ostrokrzewu, jego rozmnażaniu a także chorobach. Te informacje zapewnią Tobie sukces w uprawie ostrokrzewu, który odwdzięczy się pięknymi czerwonymi owocami stanowiącymi doskonały element dekoracyjny na Boże Narodzenie. Więcej...

Krzewy ozdobne szczepione na pniuKrzewy ozdobne szczepione na pniu
Krzewy ozdobne szczepione na pniu to ciekawa propozycja dla wszystkich osób, które chcą aby ich ogród zachwycał niezwykłymi kształtami i formami roślin. Pozwalają uzyskać ciekawy efekt miniaturowych drzewek, które możemy uprawiać nawet na niewielkiej powierzchni małego ogródka przydomowego, tarasu czy balkonu. Przy tym uroczym wyglądzie ich pielęgnacja zazwyczaj jest bardzo łatwa. Oto najlepsze odmiany krzewów szczepionych na pniu! Więcej...